Sankcja kredytu darmowego to jedno z najmocniejszych uprawnień konsumenta. Jeżeli bank lub firma pożyczkowa naruszyli przy zawieraniu umowy obowiązki informacyjne, konsument oddaje tylko pożyczony kapitał, bez odsetek, prowizji i innych kosztów. W ostatnich dwóch latach temat bardzo się rozwinął, głównie za sprawą Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Podstawa prawna w skrócie
Sankcję przewiduje art. 45 ust. 1 ustawy o kredycie konsumenckim. Działa ona, gdy kredytodawca naruszył jeden z wymienionych tam przepisów, między innymi o formie i treści umowy (art. 29 ust. 1 i art. 30 ust. 1 pkt 1 do 8, 10, 11 i 14 do 17), a także art. 31 do 33a oraz przepisy o limicie kosztów pozaodsetkowych (art. 36a do 36c). Konsument składa kredytodawcy pisemne oświadczenie i od tej chwili zwraca kredyt bez odsetek i innych kosztów, w terminach ustalonych w umowie.
Ustawa obejmuje kredyty konsumenckie do 255 550 zł (art. 3 ust. 1). Uprawnienie wygasa po upływie roku od dnia wykonania umowy (art. 45 ust. 5), czyli zwykle od spłaty ostatniej raty.
Wyrok TSUE z 13 lutego 2025 r. (C-472/23)
W sprawie z pytania sądu warszawskiego Trybunał rozstrzygnął trzy kwestie. Po pierwsze, jeżeli rzeczywista roczna stopa oprocentowania okazała się zawyżona tylko dlatego, że część postanowień umowy uznano później za nieuczciwe, samo to nie jest naruszeniem obowiązku informacyjnego. Po drugie, naruszeniem jest takie opisanie okoliczności podwyższających koszty kredytu, które nie pozwala przeciętnemu konsumentowi ustalić, czy i jak wpłyną one na jego zobowiązanie. Po trzecie, sankcja polegająca na utracie wszystkich odsetek i kosztów, niezależnie od wagi naruszenia, jest zgodna z prawem Unii, jeżeli naruszenie mogło wpłynąć na ocenę zakresu zobowiązania przez konsumenta.
Ten ostatni punkt był szczególnie ważny, bo banki od lat przekonywały, że sankcja jest zbyt surowa w stosunku do drobnych uchybień.
Masz podobną sprawę? Opisz ją w formularzu, odpowiem e-mailem, co dalej.
Wyrok TSUE z 23 kwietnia 2026 r. (C-744/24)
Ten wyrok dotyczy praktyki, która występuje w bardzo wielu umowach kredytów gotówkowych: prowizję i składkę ubezpieczeniową dolicza się do kwoty kredytu, a odsetki nalicza od całości. Trybunał uznał, że całkowita kwota kredytu to suma faktycznie oddana do dyspozycji konsumenta i nie obejmuje kosztów kredytu. Oprocentowanie może więc dotyczyć tylko kwoty, którą konsument rzeczywiście otrzymał. Szerzej opisałem ten wyrok w osobnym artykule.
Co dzieje się w polskich sądach
Polskie sądy nie orzekają jednolicie. W Sądzie Najwyższym czekają dwa zagadnienia prawne dotyczące sankcji (sygnatury III CZP 15/25 i III CZP 3/25), w tym pytania o odsetki od kredytowanej prowizji i o to, od kiedy liczy się roczny termin. Oba postępowania zawieszono do czasu wyroków TSUE w sprawach C-566/24, C-744/24 i C-831/24. Pierwszą z nich wykreślono w marcu 2026 r., drugą Trybunał już rozstrzygnął, a na wyrok w trzeciej nadal się czeka.
W sprawie C-831/24 chodzi między innymi o to, czy sąd powinien badać naruszenia z urzędu. Rzecznik generalny w opinii z 11 czerwca 2026 r. opowiedział się za stanowiskiem korzystnym dla konsumentów. Opinia nie wiąże Trybunału, ale zwykle dobrze pokazuje kierunek.
Sąd Najwyższy wydał już też wyrok w sprawie indywidualnej (8 lipca 2026 r., II CSKP 89/26). Według relacji pełnomocnika kredytobiorcy wskazał w nim między innymi, że do zastosowania sankcji wystarczy jedno naruszenie, a odsetki można naliczać tylko od całkowitej kwoty kredytu.
Jak policzyć, ile odzyskasz
Zasada jest prosta: po skorzystaniu z sankcji oddajesz tylko to, co faktycznie dostałeś do ręki. Wszystko, co zapłaciłeś ponad tę kwotę, było nienależne.
Przykład: kredyt gotówkowy na 60 miesięcy. Na konto wpłynęło 25 000 zł, a prowizję 5000 zł bank doliczył do kredytu, więc w umowie widnieje kwota 30 000 zł. Rata z odsetkami wynosi 680 zł, a łącznie do spłaty jest 40 800 zł.
Jeżeli spłaciłeś już 20 rat, czyli 13 600 zł, to po złożeniu oświadczenia zostaje Ci do oddania 11 400 zł (25 000 zł minus 13 600 zł). Rozkładasz tę kwotę na pozostałe 40 rat, więc nowa rata wynosi 285 zł zamiast 680 zł.
Jeżeli kredyt spłaciłeś w całości mniej niż rok temu, zapłaciłeś 40 800 zł, a należało się tylko 25 000 zł. Możesz więc żądać zwrotu 15 800 zł.
To uproszczony rachunek. W prawdziwej sprawie trzeba uwzględnić harmonogram, ewentualne nadpłaty, ubezpieczenia i to, czy część kosztów nie została już zwrócona, na przykład przy wcześniejszej spłacie.
Na co uważać
Termin roczny jest bezwzględny. Liczy się od dnia wykonania umowy, czyli najczęściej od zapłaty ostatniej raty. Przy wcześniejszej spłacie kredytu biegnie od tego dnia.
Po złożeniu oświadczenia płać dalej raty kapitałowe w terminach z harmonogramu. Całkowite wstrzymanie spłat może dać kredytodawcy podstawę do wypowiedzenia umowy.
Trzeba też pamiętać o zmianach w przepisach. Unijna dyrektywa o kredycie konsumenckim z 2023 r. ma być stosowana od 20 listopada 2026 r., ale Polska nie uchwaliła jeszcze nowej ustawy. Do umów już zawartych stosuje się obecne przepisy, a o tym, co przyniesie nowa ustawa, będzie można powiedzieć coś konkretnego dopiero po jej uchwaleniu.
Jeżeli spłacasz kredyt gotówkowy albo spłaciłeś go w ciągu ostatniego roku, prześlij mi umowę z harmonogramem. Sprawdzę, czy są podstawy do sankcji, i policzę, ile możesz odzyskać. Więcej na stronie Sankcja kredytu darmowego.
Artykuł opisuje stan prawny na październik 2026 r. i nie zastępuje porady w konkretnej sprawie.
Autor: Mateusz Pęczkowski, radca prawny wpisany na listę OIRP w Warszawie (WA-13237), kancelaria w Szydłowcu. Stan prawny na dzień 11.10.2026 r. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady w konkretnej sprawie.
Masz nakaz zapłaty, pozew albo pismo od komornika?
Opisz krótko sprawę. Odpowiem e-mailem w ciągu jednego dnia roboczego, co można zrobić i ile to kosztuje. Zdjęcia dokumentów prześlesz w odpowiedzi na moją wiadomość albo na kancelaria@mpeczkowski.pl.